Haaruitval door hormonen, de oorzaken die standaard bloedonderzoek mist

Kelly Vos
3 dagen geleden
10 minuten om te lezen

Je ziet het elke ochtend. In de borstel, op het kussen, achter in de douchewand. Meer dan normaal, meer dan vorige maand, meer dan je prettig vindt. Je haar wordt dunner, de scheiding breder, de staart slanker. Er is geen kale plek, geen duidelijke aanleiding. Alles gaat gewoon door zoals altijd, en toch verlies je langzaam iets waar je nooit bewust bij stilstond totdat het er niet meer was.

Dit is het meest gemiste verhaal in de vrouwengezondheid. Niet omdat haaruitval zeldzaam is, maar omdat de oorzaak zo consequent wordt gemist. Bloedonderzoek komt terug als normaal. De huisarts verwijst naar stress of veroudering. En de vrouw gaat naar huis met het gevoel dat ze overdrijft, terwijl haar lichaam haar al weken een signaal geeft dat het elders mis is gegaan.

Haaruitval bij vrouwen is bijna nooit een haarprobleem. Het is een hormonaal probleem, soms een voedingsprobleem, soms een schildklierprobleem, vrijwel altijd een combinatie van factoren die standaard bloedonderzoek niet in kaart brengt.

Hoe de haarcyclus werkt en waarom hormonen het roer hebben

Elk haarfollikel doorloopt zijn eigen cyclus, onafhankelijk van zijn buurfollikels. Die cyclus bestaat uit drie fasen. De anageenfase is de groeifase, waarbij actief nieuw haar wordt aangemaakt. Deze fase duurt normaal gesproken twee tot zes jaar. De katageenfase is een korte overgangsfase van twee tot drie weken, waarbij de groei stopt en de follikel krimpt. De teloegeenfase is de rustfase, die twee tot vier maanden duurt en eindigt met het loslaten van het haar.

Op elk gegeven moment verkeert gemiddeld tachtig tot negentig procent van de follikels in de anageenfase. De rest rust. Dat evenwicht is precies: zolang de groeifase lang genoeg duurt en de rustfase beperkt blijft, is het haarverlies dat je elke dag ziet onopvallend en vanzelfsprekend vervangend.

Hormonen sturen dit systeem aan. Oestrogeen verlengt de anageenfase. Progesteron ondersteunt de follikelgezondheid. Schildklierhormoon T3 is nodig voor de celdeling in de follikel. Cortisol verstoort de groeifase wanneer het chronisch verhoogd is. DHT, een bijproduct van testosteron, krimpt de follikels over tijd en verkort de anageenfase steeds verder.

Wanneer één of meer van deze hormonen uit balans raakt, verschuift de verhouding. Meer follikels gaan tegelijkertijd van groeifase naar rustfase. Het resultaat is diffuse haaruitval, niet op één plek maar over het hele hoofd, waardoor het lang duurt voordat vrouwen het doorhebben.

Oestrogeen, de beschermer van het haarzakje

Oestrogeen is het hormoon dat de anageenfase actief verlengd houdt. Het werkt direct op de folliekelreceptoren en remt de omzetting van het haarzakje richting rust. Hoe meer oestrogeen, hoe langer elk haar blijft doorgroeien. Dat is ook waarom veel vrouwen tijdens de zwangerschap, wanneer de oestrogeenspiegels extreem hoog zijn, prachtiger haar hebben dan ooit. De follikels gaan simpelweg niet in rust.

Totdat het bevallen is.

Na de bevalling dalen de oestrogeenspiegels in enkele weken naar vrijwel nul. Alle follikels die al die maanden in de verlengde groeifase werden gehouden, gaan nu tegelijkertijd in rust. Twee tot vier maanden later begint het massaal uitvallen. Dit is postpartum haaruitval, ook wel postpartum telogen effluvium genoemd, en het is een van de meest voorspelbare hormonale reacties die er bestaat. Toch schrikken bijna alle vrouwen er van, omdat de vertraging van maanden ervoor zorgt dat de verbinding met de bevalling moeilijk te leggen is.

Hetzelfde mechanisme speelt op kleinere schaal bij elke sterke oestrogendaling. Wanneer vrouwen stoppen met de anticonceptiepil, wanneer oestrogeen begint te dalen aan het begin van de perimenopauze, of wanneer de menstruatiecyclus verstoord raakt door extreme belasting of ondergewicht. Elke abrupte daling verstoort het folliekelevenwicht.

Perimenopauze is in dit opzicht een bijzonder gevoelige periode. Het is niet de menopauze zelf die het meeste haar kost, maar de jaren ervoor, wanneer oestrogeen grillig fluctueert. De ene maand hoog, de andere maand laag. Die instabiliteit is voor de follikels moeilijker te hanteren dan een geleidelijke daling.

DHT en androgenen, miniaturisatie van binnenuit

Androgenitische alopecia, de hormonale vorm van haaruitval waarbij de haarlijn terugtreedt en de scheiding breder wordt, wordt veroorzaakt door dihydrotestosteron. DHT is een metaboliet van testosteron: het enzym 5-alfa-reductase zet testosteron om in DHT, en DHT bindt zich aan receptoren in de haarfollikels. Die receptoren zitten het sterkst bij de slapen en de kruin, wat verklaart waarom dat ook de plaatsen zijn die het eerste aangedaan raken.

Wanneer DHT zich aan een follikelreceptor bindt, verkort het de anageenfase met elke cyclus iets verder. Het haar dat groeit wordt dunner, lichter en korter. Na genoeg cycli van miniaturisatie produceert de follikel nauwelijks zichtbaar haar meer. Dit proces is langzaam en verraderlijk, en bij vrouwen verloopt het diffuser dan bij mannen, waardoor het lang onopgemerkt blijft.

DHT-problematiek bij vrouwen wordt sterk versterkt door insulineresistentie. Hoge insulinewaarden stimuleren de aanmaak van androgenen in de eierstokken en de bijnierschors. Ze remmen ook het geslachtshormoonbindend globuline, SHBG, dat normaal gesproken androgenen in de bloedbaan inactief houdt. Minder SHBG betekent meer vrij testosteron, en meer vrij testosteron betekent meer substrate voor de omzetting naar DHT.

Dit is waarom haaruitval zo vaak samengaat met andere androgeensymptomen zoals acne op de kaak en kin, overtollige gezichtshaar en menstruatiestoornissen. PCOS, polycysteus ovariumsyndroom, is in dit verband de meest bekende diagnose, maar androgeenproblematiek kan ook bestaan zonder een PCOS-diagnose. Insulineresistentie zonder PCOS, een tekort aan SHBG, gebruik van bepaalde anticonceptiemiddelen met androgene werking, al deze situaties verhogen de DHT-blootstelling van de follikels.

De schildklier, de meest gemiste oorzaak van diffuse haaruitval

Schildklierhormoon T3 is direct nodig voor de normale celdeling in het haarfollikel. Het is een van de meest voedingsstofreceptieve weefsels in het lichaam, en het reageert dan ook als eerste op veranderingen in schildklierfunctie. Zowel bij hypothyreoïdie als bij hyperthyreoïdie treedt haaruitval op, maar het is de trage schildklier die bij vrouwen veruit het vaakst de oorzaak is.

Bij hypothyreoïdie schakelt het lichaam over op spaarstand. Celdeling vertraagt, de anageenfase wordt korter, en meer follikels gaan tegelijkertijd in rust. Het resultaat is diffuse uitval over het gehele hoofd, met name merkbaar aan de slapen en de wenkbrauwen.

Het probleem is dat standaard bloedonderzoek vrijwel altijd alleen TSH meet. TSH is het signaalhormoon van de hypofyse naar de schildklier, niet het hormoon dat de cellen bereikt. Een vrouw kan een normale TSH hebben terwijl de omzetting van het inactieve T4 naar het actieve T3 verstoord is, terwijl er te weinig vrij T3 de follikels bereikt. TSH alleen geeft geen antwoord op de vraag of de follikels genoeg actief schildklierhormoon ontvangen.

Hashimoto thyreoiditis verdient een aparte vermelding. Het is de meest voorkomende auto-immuunziekte bij vrouwen en de meest voorkomende oorzaak van hypothyreoïdie in westerse landen. Bij Hashimoto maakt het immuunsysteem antilichamen aan gericht tegen de schildklier, TPO-antilichamen en thyreoglobuline-antilichamen. In de vroege fase kan de schildklier nog grotendeels normaal functioneren. De TSH is normaal. Maar het auto-immuunproces is al actief, het weefsel wordt al beschadigd, en de symptomen, waaronder haaruitval, zijn er al.

Een vrouw met Hashimoto en normale TSH krijgt te horen dat haar schildklier prima doet. Technisch klopt dat op dat moment. Maar de oorzaak van haar haaruitval ligt niet in een afwijkende TSH. Die ligt in het immuunproces dat haar schildklierweefsel aantast en dat uitsluitend zichtbaar wordt als de antilichamen worden gemeten.

Cortisol en stress, de vertraagde aanslag

Chronische stress verhoogt de cortisolspiegel. Cortisol remt direct de omzetting van T4 naar actief T3, verlaagt de SHBG-productie waardoor meer vrij testosteron beschikbaar komt voor DHT-conversie, en verstoort de normale haarcyclus via een apart mechanisme. Hoge cortisolspiegels activeren haarzakjesreceptoren die de follikel rechtstreeks in de teloegeenfase duwen, buiten de normale cyclustiming om.

Dit resulteert in wat telogen effluvium wordt genoemd. Een abrupte of aanhoudende stressor, fysiek of mentaal, stuurt een groot deel van de actieve follikels tegelijkertijd naar de rustfase. Het haar valt uit twee tot drie maanden later.

Die vertraging is precies waarom vrouwen de oorzaak zo vaak niet herkennen. De ziekte, de operatie, de periode van slaaptekort, de verliesverwerking of de extreme werkdruk waren maanden geleden. Het haar dat nu uitvalt, geeft een vertraagd verslag van wat het lichaam toen meemaakte. En omdat de oorzaak al voorbij lijkt, voelt de uitval als iets nieuws, iets onverklaarbaars.

Telogen effluvium is in principe reversibel. Wanneer de stressor verdwijnt en het lichaam herstelt, hervat de anageenfase zijn normale ritme. Maar bij chronische stress, wanneer de HPA-as structureel overbelast is, wordt het telogen effluvium aangehouden. Niet als reactie op één piek, maar als gevolg van een systeem dat nooit volledig herstelt.

Ferritine, het voedingsstoftekort dat het vaakst wordt gemist

IJzertekort is een van de meest bekende oorzaken van haaruitval bij vrouwen, maar de manier waarop het wordt gemeten en geïnterpreteerd schiet tekort. Ferritine is de opslagvorm van ijzer in het lichaam. Hemoglobine, de parameter die in standaard bloedonderzoek altijd wordt gemeten, geeft alleen aan of je bloedarmoede hebt. Iemand kan jarenlang een ferritinetekort hebben zonder bloedarmoede, omdat het lichaam eerst de voorraden uitput voordat het hemoglobine daalt.

Haarfollikels zijn daarin kwetsbaarder dan de meeste andere weefsels. Ze reageren op ferritinetekort voordat het bloed dat doet.

Bovendien hanteert het laboratorium referentiewaarden die voor de meeste klinische doeleinden zijn opgesteld. Een ferritinewaarde van 15 microgrammen per liter wordt door veel laboratoria als normaal beschouwd. Voor haarfollikels is die grens onvoldoende. Onderzoek naar haaruitval en ferritine suggereert dat ferritineniveaus onder de 70 microgrammen per liter de haarcyclus kunnen ontregelen, en dat optimale haargroei pas optreedt boven de 80 tot 100 microgram per liter.

Een vrouw die te horen krijgt dat haar bloedwaarden goed zijn, kan tegelijkertijd een ferritinetekort hebben dat ruim voldoende is om haaruitval te verklaren. Zolang ferritine niet standaard wordt gemeten, of gemeten maar niet beoordeeld op de voor haar specifieke grenswaarden, blijft die oorzaak onzichtbaar.

Zink en vitamine D spelen een ondersteunende rol in de folliekelgezondheid. Zink is betrokken bij de celdeling in de follikel en bij de regulatie van androgenen. Een tekort aan zink verhoogt de activiteit van 5-alfa-reductase, het enzym dat testosteron omzet naar DHT. Vitamine D heeft receptoren in de haarfollikel en is nodig voor de normale cyclustiming. Een tekort, dat bij vrouwen in Nederland veelvoorkomend is, vertraagt de overgang van rustfase naar groeifase.

Over biotine is de verwachting groter dan de wetenschap rechtvaardigt. Biotine speelt een rol in de eiwitaanmaak die betrokken is bij haarstructuur, maar een tekort is zeldzaam bij mensen die gevarieerd eten. De haargroeiverdienste van biotinesupplementen is aanzienlijk overdreven. Bij iemand zonder tekort voegt extra biotine niets toe. De vraag is niet of biotine goed is voor haar, maar of een tekort de oorzaak is. Dat is bijna nooit zo.

Waarom standaard bloedonderzoek dit patroon mist

Het is geen misverstand dat zo veel vrouwen met duidelijke hormonale haaruitval te horen krijgen dat hun bloedwaarden normaal zijn. Het is een gevolg van wat standaard bloedonderzoek standaard meet.

Ferritine wordt niet routinematig meegenomen bij een haarklacht. TSH wordt gemeten, maar T3, T4 en schildklierantilichamen worden alleen aangevraagd bij specifiek vermoeden. Androgeenstatus, inclusief vrij testosteron, DHEA-S en SHBG, valt buiten het basispakket. Insulineresistentie wordt niet gescreend tenzij er al een vermoeden van diabetes bestaat. Vitamine D wordt in sommige regio's meegenomen, in andere niet.

Een vrouw die wil begrijpen waardoor haar haar uitvalt, heeft geen basispakket nodig. Ze heeft een gerichte meting nodig van de factoren die de haarcyclus daadwerkelijk sturen. Dat is iets anders.

Haaruitval is een signaal, niet een diagnose

Haaruitval is zelden het kernprobleem. Het is een uiting van iets anders, iets wat zich eerder heeft voltrokken of al langer speelt, in de hormoonbalans, de schildklier, het ijzermetabolisme, de stressrespons of de androgeenstatus.

Dat betekent ook dat de aanpak van haaruitval begint bij het stellen van de juiste vragen. Niet welke shampoo, niet welk supplement. Maar wat is er de afgelopen drie tot zes maanden in dit lichaam veranderd. Wanneer begon het precies. Wat heeft het hormoonlandschap de afgelopen tijd meegemaakt. Welke waarden zijn daadwerkelijk gemeten, en welke niet.

Haaruitval vraagt om lezen wat het lichaam communiceert, niet om het corrigeren van een oppervlakteverschijnsel. De vrouw die haar haar ziet uitvallen in de douche heeft gelijk dat er iets aan de hand is. De vraag is alleen welk systeem dat bericht verzendt.

Veelgestelde vragen over haaruitval en hormonen

Wat is de meest voorkomende hormonale oorzaak van haaruitval bij vrouwen? De meest voorkomende oorzaken zijn een daling van oestrogeen, zoals in de perimenopauze of na het stoppen van de pil, een verhoogde DHT-activiteit door androgeenproblematiek of insulineresistentie, en een tekort aan ferritine dat het laboratorium als normaal beschouwt. In de praktijk gaat het vaak om een combinatie van twee of meer factoren tegelijkertijd.

Hoelang na een zwangerschap begint de haaruitval? Postpartum haaruitval begint doorgaans twee tot vier maanden na de bevalling, soms iets later. Dit is het gevolg van de plotselinge oestrogeendaling na de geboorte, waardoor alle follikels die tijdens de zwangerschap in de verlengde groeifase werden gehouden, tegelijkertijd overgaan naar de rustfase. De uitval duurt gemiddeld drie tot zes maanden voordat de cyclus zich herstelt.

Kan haaruitval een teken zijn van Hashimoto, ook als de TSH normaal is? Ja. In de vroege fase van Hashimoto kan de TSH nog volledig binnen de referentiewaarden vallen terwijl het auto-immuunproces al actief is. Haaruitval is een van de vroegste symptomen van schildklierproblematiek, en bij Hashimoto kan dat optreden voordat de TSH afwijkt. Alleen meten van schildklierantilichamen maakt dit zichtbaar.

Welk ferritinegehalte is nodig voor gezonde haargroei? De laboratoriumreferentiewaarden voor ferritine zijn opgesteld voor het opsporen van bloedarmoede, niet voor het optimaliseren van haargroei. Onderzoek op dit gebied suggereert dat een ferritinewaarde onder de 70 microgrammen per liter de haarcyclus al kan ontregelen, en dat optimale haargroei verband houdt met waarden van 80 tot 100 microgram per liter of hoger. Veel vrouwen krijgen te horen dat hun ferritine normaal is terwijl het ruimschoots onder die grens valt.

Wat is telogen effluvium en hoe lang duurt het? Telogen effluvium is massale haaruitval die optreedt twee tot drie maanden nadat het lichaam een significante stressor heeft doorgemaakt, of het nu een operatie, ernstige ziekte, extreme emotionele stress of een grote hormonale verschuiving is. De uitval kan hevig zijn maar is in principe tijdelijk. Wanneer de stressor is weggevallen en het lichaam herstelt, keert de normale folliekelcyclus terug. Bij chronische stress kan telogen effluvium aanhouden.

Helpen biotinesupplementen bij haaruitval? Bij de meeste vrouwen niet. Biotinetekorte zijn zeldzaam bij gevarieerde voeding, en de meeste studies die haargroei verbetering laten zien bij biotinesupplementatie, zijn uitgevoerd bij mensen met een aangetoond tekort. Extra biotine bij iemand zonder tekort heeft geen bewezen effect op de haargroei. De aandacht voor biotine is begrijpelijk maar leidt in de praktijk vaak af van de werkelijke oorzaak.

Hoe weet ik of mijn haaruitval door DHT wordt veroorzaakt? Androgenitische haaruitval door DHT kenmerkt zich door dunwording bij de kruin en verbreding van de scheiding, terwijl de haarlijn aan de zijkanten langer intact blijft. Het haar wordt dunner en lichter voor het uitvalt, wat duidt op miniaturisatie van de follikel. Bloedonderzoek naar vrij testosteron, DHEA-S, SHBG en nuchter insuline geeft inzicht in de androgeen- en insulinestatus die dit proces aandrijft.

Wanneer gaat haaruitval door hormonale oorzaken vanzelf over? Dat hangt volledig af van de oorzaak. Postpartum haaruitval herstelt doorgaans vanzelf binnen zes maanden. Telogen effluvium door een eenmalige stressor ook. Haaruitval door aanhoudende DHT-activiteit, onbehandeld ferritinetekort, schildklierproblematiek of chronische cortisolverhoging gaat niet vanzelf over. Die vragen om een gerichte aanpak die begint bij identificeren van de onderliggende oorzaak.

Lees ook

- [Je schildklier doet het prima, of toch niet?](https://www.auvahealth.com/post/je-schildklier-doet-het-prima-of-toch-niet-waarom-standaard-bloedonderzoek-het-verhaal-niet-vertel-1) - [Oestrogeendominantie, wat het is en waarom het zo vaak wordt gemist](https://www.auvahealth.com/post/oestrogeendominantie-wat-het-is-en-waarom-het-zo-vaak-wordt-gemist-1) - [Bloedsuiker is niet alleen een diabetesverhaal](https://www.auvahealth.com/post/bloedsuiker-is-niet-alleen-een-diabetesverhaal-1) - [De stressemmer is vol, wat er dan in je lichaam gebeurt](https://www.auvahealth.com/post/de-stressemmer-is-vol-wat-er-dan-in-je-lichaam-gebeurt-1) - [Vitamine D en gewichtstoename, de verrassende link die veel vrouwen missen](https://www.auvahealth.com/post/vitamine-d-en-gewichtstoename-de-verrassende-link-die-veel-vrouwen-missen)

Wil je weten waardoor jouw haaruitval wordt veroorzaakt?

Haaruitval door hormonale oorzaken reageert niet op shampoo of supplementen als je niet weet wat er speelt. De Auva Health Check brengt ferritine, schildklierfunctie inclusief antistoffen, androgeenstatus, vitamine D en insulinewaarden in kaart, zodat de aanpak aansluit op wat er werkelijk in jouw lichaam gebeurt.

[Bekijk de Auva Health Check](https://www.auvahealth.com/product-page/auva-health-check)

De informatie in deze blog is bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of bevoegde zorgverlener.