Wanneer in je cyclus laat je hormonen testen? De enige dag die voor elk hormoon telt

Kelly Vos
2 dagen geleden
4 minuten om te lezen

Als je hormonen laat testen op een willekeurige dag van je cyclus, meet je ruis. Niet de werkelijkheid.

Elk hormoon heeft een eigen ritme. Progesteron piekt in de luteale fase en is bijna ondetecteerbaar in de folliculaire fase. FSH is het meest informatief aan het begin van de cyclus, als het niet wordt onderdrukt door oestrogeen. Cortisol moet 's ochtends gemeten worden. Test je op het verkeerde moment, dan lijkt alles normaal terwijl er wel degelijk iets speelt.

Dit is het complete overzicht van wanneer je welk hormoon het beste laat testen.

Op welke dag van je cyclus laat je progesteron testen?

Progesteron wordt aangemaakt na de eisprong, door het corpus luteum. De piek ligt op dag 19-22 van een cyclus van 28 dagen, zeven dagen na de veronderstelde eisprong.

Dag 1 is de eerste dag van je menstruatie. Test je op dag 5 of dag 25, dan zegt het resultaat niets over je progesteronproductie. Een waarde onder 30 nmol/l op dag 19-22 wijst op een onvoldoende luteale fase, ook als alle andere hormonen normaal lijken.

Bij een langere of kortere cyclus verschuift de testdag mee. Bij een cyclus van 35 dagen is dag 26-28 het juiste moment. De vuistregel: zeven dagen voor je verwachte menstruatie.

Wanneer test je oestradiol en FSH?

Oestradiol en FSH horen bij de vroege folliculaire fase: dag 2, 3 of 4 van je cyclus. Op dat moment zijn oestrogeenspiegels laag en is FSH vrij om te stijgen als de eierstokken onvoldoende reageren.

Een verhoogd FSH op dag 3 is een vroeg signaal van verminderde ovariële reserve, ook als je je goed voelt en nog menstrueert. Test je midden in de cyclus, dan wordt FSH onderdrukt door de oestrogeenstijging en lijkt de waarde lager dan hij werkelijk is.

LH wordt eveneens het meest informatief gemeten in de vroege folliculaire fase, maar LH-piekmetingen voor eisprong worden apart gedaan.

Wanneer test je testosteron en SHBG?

Testosteron en SHBG test je vroeg in de cyclus, bij voorkeur op dag 2-5, op hetzelfde moment als oestradiol en FSH.

Wat bij PMOS-onderzoek het meest zegt is niet het totale testosteron, maar de vrije androgeenindex: de verhouding tussen testosteron en SHBG. Een normaal totaaltestosteron met een laag SHBG betekent dat er meer vrij testosteron circuleert dan de uitslag doet vermoeden. Dat verschil is alleen zichtbaar als je beide waarden meet en in verhouding bekijkt.

Moet je schildklierhormonen ook op een specifieke dag testen?

Schildklierhormonen, TSH, vrij T3 en vrij T4, zijn niet cyclusgebonden. Je kunt ze op elk moment van de cyclus testen.

Wel geldt dat schildklierfunctie het beste nuchter wordt gemeten, 's ochtends voor medicatie of supplementen. TSH vertoont een licht dagritme en is het hoogst in de vroege ochtend. Als je al schildkliermedicatie gebruikt, test je altijd voor de ochtenddosis.

Bij Hashimoto is het zinvol om naast TSH ook TPO-antilichamen en TG-antilichamen te meten. Die zijn niet tijdgebonden maar worden in de praktijk zelden standaard aangevraagd.

Wanneer meet je cortisol?

Cortisol volgt een sterk dagritme. De piek ligt tussen 7.00 en 9.00 uur in de ochtend, binnen 30-45 minuten na het wakker worden. Dit wordt de cortisol awakening response (CAR) genoemd.

Test je cortisol om 14.00 uur, dan meet je een normale middagdaling die er uitziet als een lage waarde. Vrochtendcortisol in serum geeft een bruikbaar beeld van de totale HPA-as activiteit. Uitgebreidere cortisolprofilering via speeksel op meerdere tijdstippen is informatief als er vermoeden is van HPA-dysfunctie.

Welke waarden zijn niet cyclusgebonden?

Ferritine, vitamine D en nuchtere insuline kunnen op elk moment van de cyclus gemeten worden. Ze fluctueren niet significant met de hormoonschommelingen van de cyclus.

Wel geldt voor nuchtere insuline dat je minimaal 8-10 uur nuchter moet zijn voor de bloedafname. Een insulinewaarde na een maaltijd is niet informatief. In de praktijk wordt nuchtere insuline zelden aangevraagd bij regulier onderzoek, terwijl het een van de meest relevante markers is bij insulineresistentie en PMOS.

Veelgestelde vragen

Wat als mijn cyclus onregelmatig is en ik dag 19-22 niet kan bepalen?

Bij onregelmatige cycli gebruik je de vuistregel van zeven dagen voor de verwachte menstruatie. Als je menstruatie niet voorspelbaar is, kun je ovulatietesten gebruiken om de eisprong te detecteren en van daaruit terugrekenen. Thuismeting met LH-strips geeft een betrouwbaar richtpunt.

Mag ik ook testen tijdens mijn menstruatie?

Dag 2-4 valt tijdens de menstruatie. Dat is het correcte moment voor FSH, oestradiol, LH en testosteron. Menstruatiebloed heeft geen invloed op serumwaarden. Veel vrouwen weten niet dat dit de juiste testdag is en wachten tot na de menstruatie, waardoor ze het informatieve venster missen.

Wat als ik de anticonceptiepil gebruik?

De pil onderdrukt de eigen hormoonproductie. FSH, LH, progesteron en testosteron worden kunstmatig laaggehouden. Testen tijdens pilgebruik geeft geen betrouwbaar beeld van je eigen hormoonhuishouding. Bij voorkeur test je na een stop van minimaal drie maanden, maar ook dan kan het herstel variëren.

Waarom vraagt de huisarts zelden om de juiste testdag?

Standaard bloedonderzoek vraagt niet om cyclustiming. De meeste aanvragen worden ingevuld zonder dag-specificatie. De laboratoriumuitslag wordt dan geïnterpreteerd zonder context, wat leidt tot fout-negatieve resultaten, met name voor progesteron.

Kan ik thuis hormonen testen?

Er zijn thuistesten beschikbaar voor FSH, LH en progesteron via urine of speeksel. Ze geven een indicatie maar zijn minder nauwkeurig dan serummetingen. Voor een volledig hormonaal profiel is een bloedtest de gouden standaard. Speekselmetingen zijn wel zinvol voor cortisolprofiel over de dag.

Gebaseerd op klinische richtlijnen voor hormoondiagnostiek en onderzoek naar cyclusgebonden variabiliteit: Prior, J.C. (Progesterone as a bone-trophic hormone, 1990), Burger, H.G. (Diagnostic role of follicle-stimulating hormone, 2002), Azziz, R. et al. (Androgen Excess Society criteria, 2006), en Wurtman, R.J. (Hypothalamic-pituitary-adrenal axis and cortisol circadian rhythm, 2005).

Lees ook

Disclaimer: De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vormt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde zorgverlener of arts bij aanhoudende gezondheidsklachten. Auva Health is geen medische instelling.