PMOS: je verdient het om je lichaam beter te begrijpen

PMOS staat voor polycysteus-ovariumsyndroom (voorheen PCOS). Het is een hormonale en metabole aandoening waarbij verschillende processen in het lichaam met elkaar samenhangen. Denk aan de aanmaak en werking van hormonen, de insulinegevoeligheid en de ontwikkeling van eiblaasjes in de eierstokken. Bij PMOS kunnen de eierstokken relatief veel androgenen (zoals testosteron) produceren. Ook kan er sprake zijn van een verstoorde eisprong, waardoor de menstruatie onregelmatig wordt of soms langere tijd uitblijft. Bij een deel van de vrouwen speelt insulineresistentie een rol. Het lichaam reageert dan minder gevoelig op insuline, waardoor de alvleesklier meer insuline kan gaan produceren. Een verhoogd insulineniveau kan de aanmaak van androgenen stimuleren en zo bijdragen aan hormonale verstoringen. PMOS ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. De ene vrouw heeft vooral last van een onregelmatige cyclus, terwijl bij een ander bijvoorbeeld acne, overmatige haargroei, haaruitval of metabole kenmerken op de voorgrond staan. Ook kun je PMOS hebben zonder overgewicht of zonder duidelijke klachten. PMOS is dus niet alleen een aandoening van de eierstokken, maar een complex samenspel van hormonale en metabole processen. Inzicht in die samenhang helpt om beter te begrijpen welke factoren bij jou een rol kunnen spelen.

In mei 2026 kreeg het syndroom dat voorheen bekendstond als PCOS een nieuwe internationale naam: Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome (PMOS). De oude naam, Polycystic Ovary Syndrome, legde sterk de nadruk op de eierstokken en de aanwezigheid van meerdere follikels. Dat gaf geen volledig beeld van de aandoening. Niet iedere vrouw met PMOS heeft namelijk een polycysteus aspect van de eierstokken op een echo. De nieuwe naam weerspiegelt beter de bredere kenmerken van het syndroom. PMOS kan verschillende endocriene (hormonale) en metabole processen beïnvloeden, naast de werking van de eierstokken. Denk aan de hormoonhuishouding, insulinegevoeligheid en stofwisseling. De naamswijziging is het resultaat van een internationaal traject waarbij wetenschappers, zorgprofessionals en vrouwen met ervaring met het syndroom betrokken waren. Belangrijk om te weten: de aandoening zelf is niet veranderd en de bestaande diagnostische criteria blijven van toepassing. Alleen de naam is aangepast. Omdat PCOS nog veel wordt gebruikt in medische literatuur en online informatie, kom je beide afkortingen voorlopig nog tegen.

De exacte oorzaak van PMOS is nog niet volledig bekend. Wel weten we dat erfelijke aanleg, hormonale regulatie en metabole processen een belangrijke rol spelen. Het syndroom ontstaat waarschijnlijk door een samenspel van verschillende factoren, waarbij meerdere lichaamssystemen elkaar beïnvloeden. **Genetische aanleg** PMOS komt vaker voor binnen bepaalde families. Erfelijke factoren kunnen de gevoeligheid beïnvloeden van processen die betrokken zijn bij de hormoonproductie, insulinewerking en ontwikkeling van eiblaasjes. Een genetische aanleg betekent overigens niet dat je automatisch PMOS ontwikkelt. **Hormonale verstoring** Bij PMOS kan de regulatie tussen de hersenen, hypofyse en eierstokken verstoord zijn. Dit kan leiden tot een verhoogde aanmaak of activiteit van androgenen, zoals testosteron, en een verstoorde ontwikkeling van eiblaasjes en eisprong. **Metabole factoren en insuline** Bij veel vrouwen met PMOS speelt insulineresistentie een rol. Het lichaam reageert dan minder gevoelig op insuline, waardoor de alvleesklier meer insuline kan aanmaken. Een verhoogd insulineniveau kan de androgenenproductie in de eierstokken stimuleren en zo bijdragen aan hormonale verstoringen. Insulineresistentie kan ook voorkomen bij vrouwen zonder overgewicht. Ook factoren zoals gewichtstoename, vooral rondom de buik, kunnen bestaande metabole verstoringen versterken. Overgewicht is echter geen vereiste om PMOS te ontwikkelen en is niet de enige oorzaak. PMOS is dus geen gevolg van één verkeerde leefstijlkeuze. Het gaat om een complexe wisselwerking tussen aanleg, hormonen en stofwisseling. Leefstijl kan invloed hebben op de metabole gezondheid en de ernst van bepaalde kenmerken, maar neemt de onderliggende aanleg niet weg.

PMOS kan zich op verschillende manieren uiten. Niet iedere vrouw ervaart dezelfde klachten en ook de ernst en combinatie van symptomen kunnen sterk verschillen.Veelvoorkomende kenmerken zijn:Menstruatie- en ovulatieproblemenEen onregelmatige menstruatiecyclusLangere periodes tussen menstruatiesEen uitblijvende of onregelmatige eisprongVerminderde vruchtbaarheid als gevolg van een verstoorde eisprongHormonale kenmerkenOvermatige haargroei op bijvoorbeeld het gezicht, de borst of buik (hirsutisme)Acne of een onzuivere huidDunner wordend hoofdhaar of haaruitval volgens het mannelijke patroonMetabole kenmerkenInsulineresistentieVerhoogde bloedsuikerwaarden of een verhoogd risico op diabetes type 2Gewichtstoename of moeite met gewichtsregulatie bij een deel van de vrouwenEen verhoogd risico op afwijkende cholesterolwaardenDaarnaast ervaren sommige vrouwen vermoeidheid, stemmingsklachten of slaapproblemen. Deze klachten kunnen verschillende oorzaken hebben en zijn niet specifiek voor PMOS.Je kunt PMOS hebben zonder alle bovenstaande symptomen. Sommige vrouwen hebben bijvoorbeeld een regelmatige cyclus, maar wel verhoogde androgenen. Ook komt PMOS voor bij vrouwen met een gezond lichaamsgewicht.Het herkennen van symptomen kan aanleiding zijn om verder onderzoek te doen, maar klachten alleen zijn niet voldoende om PMOS vast te stellen.

Ja. Je kunt PMOS hebben bij ieder lichaamsgewicht. Overgewicht is geen voorwaarde voor de diagnose en ook geen oorzaak die bij iedere vrouw aan de basis van het syndroom ligt.PMOS komt voor bij vrouwen met ondergewicht, een gezond lichaamsgewicht en overgewicht. Ook vrouwen met een slank postuur kunnen bijvoorbeeld insulineresistentie, verhoogde androgenen of een verstoorde eisprong hebben.Wel kan overtollig vetweefsel, met name rondom de buikorganen, bij sommige vrouwen bijdragen aan metabole verstoringen. Het kan de insulinegevoeligheid verminderen en bestaande hormonale verstoringen versterken. Dit betekent echter niet dat iedere vrouw met PMOS moet afvallen om haar gezondheid te verbeteren.Bij PMOS is het daarom belangrijk om verder te kijken dan alleen het getal op de weegschaal. Factoren zoals insulinegevoeligheid, bloedglucose, bloedvetten, hormonale kenmerken, spiermassa en lichaamssamenstelling kunnen aanvullende inzichten geven.Een gezonde leefstijl kan bijdragen aan de metabole gezondheid, ongeacht je lichaamsgewicht. Het doel is niet automatisch gewichtsverlies, maar het ondersteunen van je gezondheid op een manier die past bij jouw lichaam en situatie.

Insulineresistentie speelt bij veel vrouwen met PMOS een belangrijke rol, maar komt niet bij iedereen in dezelfde mate voor.Insuline is een hormoon dat ervoor zorgt dat glucose vanuit het bloed kan worden opgenomen door lichaamscellen. Bij insulineresistentie reageren cellen minder goed op insuline. Om de bloedsuikerspiegel op peil te houden, gaat de alvleesklier vaak meer insuline produceren. Hierdoor kan het insulineniveau in het bloed verhoogd raken.Bij PMOS kan een verhoogd insulineniveau verschillende hormonale processen beïnvloeden:Meer androgeenproductie: insuline kan de aanmaak van androgenen, zoals testosteron, in de eierstokken stimuleren.Minder SHBG: een verhoogd insulineniveau kan de productie van SHBG (sex hormone-binding globulin) in de lever verlagen. Hierdoor kan de hoeveelheid vrij, biologisch actief testosteron toenemen.Invloed op de eisprong: verhoogde androgeenactiviteit kan de normale ontwikkeling van eiblaasjes en de eisprong verstoren.Zo kunnen metabole en hormonale processen elkaar versterken. Dit wordt ook wel de wisselwerking tussen insulineresistentie en hyperandrogenisme genoemd.Insulineresistentie kan bovendien voorkomen bij vrouwen met PMOS die geen overgewicht hebben. Andersom betekent insulineresistentie niet automatisch dat je PMOS hebt.Het verbeteren van de insulinegevoeligheid is daarom een belangrijk aandachtspunt bij de ondersteuning van vrouwen met PMOS. Voeding, spieractiviteit, slaap en andere leefstijlfactoren kunnen hierbij een rol spelen.

PMOS wordt vastgesteld op basis van een combinatie van symptomen, lichamelijke kenmerken, bloedonderzoek en soms een echo. Er bestaat geen enkele bloedtest waarmee PMOS op zichzelf kan worden aangetoond.Bij volwassenen wordt doorgaans gekeken naar drie kenmerken:1. Verhoogde androgenenDit kan blijken uit lichamelijke kenmerken, zoals overmatige haargroei, acne of haaruitval volgens het mannelijke patroon. Ook kunnen verhoogde androgenen in het bloed worden vastgesteld, zoals testosteron.2. Een verstoorde eisprongDit kan zich uiten in een onregelmatige menstruatiecyclus, lange cycli of het uitblijven van de menstruatie. Soms kan aanvullend progesterononderzoek worden gebruikt om vast te stellen of er een eisprong plaatsvindt.3. Een polycysteus aspect van de eierstokkenMet een echografie kan worden gekeken naar het aantal kleine follikels en het volume van de eierstokken. Bij volwassenen kan ook een AMH-bepaling worden gebruikt als alternatief voor een echo om dit kenmerk vast te stellen.Voor de diagnose moeten doorgaans minimaal twee van deze drie kenmerken aanwezig zijn. Andere mogelijke oorzaken van de klachten of hormonale afwijkingen moeten eerst worden uitgesloten. Denk bijvoorbeeld aan schildklierproblemen, een verhoogd prolactine of niet-klassieke congenitale bijnierschorshyperplasie.Bij adolescenten gelden aangepaste diagnostische criteria. Een echo of AMH-bepaling wordt bij hen niet aanbevolen voor het stellen van de diagnose, omdat de eierstokken tijdens de puberteit van nature een vergelijkbaar beeld kunnen vertonen.De diagnose wordt gesteld door een arts, waarbij de klachten, medische voorgeschiedenis en onderzoeksresultaten in samenhang worden beoordeeld.

Bloedonderzoek kan helpen om hormonale kenmerken van PMOS in kaart te brengen en inzicht te krijgen in de metabole gezondheid. Welke waarden relevant zijn, hangt af van je klachten, medische voorgeschiedenis en de reden van het onderzoek.Er zijn verschillende groepen bloedwaarden die bij PMOS aandacht kunnen krijgen.1. Androgenen (mannelijke geslachtshormonen)Bij PMOS kan sprake zijn van een verhoogde aanmaak of activiteit van androgenen. Daarom kunnen de volgende waarden worden onderzocht:Totaal testosteron: geeft inzicht in de hoeveelheid testosteron in het bloed.SHBG: een transporteiwit dat onder andere testosteron bindt.Vrij testosteron of de vrije-androgeenindex (FAI): geeft een indruk van de hoeveelheid biologisch beschikbaar testosteron.DHEA-S en androsteendion: kunnen aanvullend worden bepaald wanneer testosteron geen afwijkingen laat zien of wanneer daar een klinische aanleiding voor is.2. Glucosehuishouding en metabole gezondheidOmdat PMOS samen kan gaan met een verminderde insulinegevoeligheid, is het belangrijk om ook naar de glucosehuishouding te kijken.Mogelijke onderzoeken zijn:Nuchtere glucose: de hoeveelheid glucose in het bloed na een periode van vasten.HbA1c: geeft een indruk van de gemiddelde bloedsuikerspiegel over ongeveer twee tot drie maanden.Orale glucosetolerantietest (OGTT): onderzoekt hoe het lichaam reageert op een hoeveelheid glucose en is volgens de internationale richtlijn de nauwkeurigste test om de glucosestofwisseling bij PMOS te beoordelen.Nuchtere insuline en HOMA-IR worden ook regelmatig onderzocht, maar zijn volgens de internationale richtlijn niet aanbevolen als routinematige diagnostische tests voor insulineresistentie bij PMOS.3. Cholesterol en bloedvettenPMOS kan samengaan met een verhoogd cardiometabool risico. Daarom is het zinvol om ook het lipidenprofiel in kaart te brengen:Totaal cholesterolLDL-cholesterolHDL-cholesterolTriglyceriden4. Aanvullend hormoononderzoekAfhankelijk van de klachten kan aanvullend onderzoek nodig zijn om andere oorzaken van hormonale verstoringen uit te sluiten. Denk bijvoorbeeld aan TSH voor de schildklierfunctie, prolactine of 17-OH-progesteron.Niet iedere vrouw met PMOS heeft dezelfde afwijkende bloedwaarden. Bovendien kan hormonale anticonceptie de interpretatie van bepaalde hormoonwaarden beïnvloeden.Bloedonderzoek moet daarom altijd worden geïnterpreteerd in samenhang met je klachten, cyclus en medische voorgeschiedenis. Er bestaat geen afzonderlijke bloedwaarde die PMOS kan bevestigen of uitsluiten.

Ja, je kunt PMOS hebben terwijl je menstruatiecyclus regelmatig lijkt. Een regelmatige menstruatie betekent namelijk niet automatisch dat er iedere cyclus een eisprong plaatsvindt.Bij PMOS kunnen de hormonale processen die betrokken zijn bij de eisprong verstoord zijn, zonder dat dit altijd duidelijk zichtbaar is aan de lengte van je cyclus. Ook kunnen andere kenmerken van PMOS aanwezig zijn, zoals verhoogde androgenen, acne, overmatige haargroei of een afwijkend beeld van de eierstokken op een echo.Bij vrouwen met een regelmatige cyclus kan soms aanvullend progesterononderzoek worden gebruikt om te beoordelen of er daadwerkelijk een eisprong heeft plaatsgevonden. Dit onderzoek moet op het juiste moment in de cyclus worden uitgevoerd, bij voorkeur ongeveer zeven dagen vóór de verwachte menstruatie.Een regelmatige cyclus sluit PMOS dus niet uit. De diagnose wordt altijd gebaseerd op een combinatie van kenmerken en onderzoeksresultaten, niet op je menstruatiepatroon alleen.

Hoewel PMOS een complexe aandoening is waarbij genetische en hormonale factoren een rol spelen, kun je met verschillende leefstijlfactoren invloed uitoefenen op je metabole gezondheid en bepaalde symptomen.Het doel is niet om PMOS volledig te genezen, maar om je lichaam zo goed mogelijk te ondersteunen en eventuele gezondheidsrisico's te beperken.1. Zorg voor een stabiele voedingsbasisEen gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwitten, vezels, gezonde vetten en complexe koolhydraten kan bijdragen aan een goede metabole gezondheid. Denk aan groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten, zaden en eiwitrijke voedingsmiddelen.De combinatie van voedingsstoffen en de kwaliteit van je voedingspatroon zijn belangrijker dan het volgen van een strikt dieet. Er bestaat geen specifiek PMOS-dieet dat voor iedere vrouw werkt.2. Investeer in spiermassa en bewegingSpieren spelen een belangrijke rol bij de opname en verwerking van glucose. Regelmatige beweging, waaronder krachttraining, kan de insulinegevoeligheid verbeteren. Ook wandelen, fietsen en andere vormen van dagelijkse beweging dragen bij aan je metabole gezondheid.3. Geef slaap en herstel prioriteitVoldoende slaap en een regelmatig slaap-waakritme ondersteunen verschillende processen die betrokken zijn bij de glucosestofwisseling, eetlustregulatie en hormonale gezondheid. Structureel slaaptekort kan deze processen verstoren.4. Kijk verder dan alleen je gewichtOok wanneer je geen overgewicht hebt, kan aandacht voor insulinegevoeligheid, spiermassa, lichaamssamenstelling en cardiovasculaire gezondheid waardevol zijn. Leefstijlinterventies zijn bij PMOS niet uitsluitend gericht op gewichtsverlies.5. Breng je persoonlijke aandachtspunten in kaartPMOS uit zich bij iedere vrouw anders. De ene vrouw heeft vooral last van een onregelmatige cyclus, terwijl bij een ander metabole kenmerken of huidklachten op de voorgrond staan. Door je klachten, leefstijl en relevante gezondheidswaarden in samenhang te bekijken, kun je gerichter bepalen waar ondersteuning zinvol is.Leefstijl vormt een belangrijk onderdeel van de ondersteuning bij PMOS, maar vervangt niet altijd medische behandeling. Afhankelijk van je klachten en gezondheidsrisico's kan aanvullende begeleiding of medicatie nodig zijn.