PMS klachten en je hormonen: waarom je stemming elke maand kantelt (en wat je eraan kunt doen)

Je kent het. Drie weken per maand ben je de vriendelijkheid zelve. Productief, sociaal, energiek. En dan, ergens in die laatste week voor je menstruatie, verschuift er iets. De PMS klachten slaan toe: je bent prikkelbaar om niets, somber zonder duidelijke reden, uitgeput terwijl je genoeg geslapen hebt. Je herkent jezelf nauwelijks.

Veel vrouwen denken dat stemmingswisselingen voor de menstruatie er nu eenmaal bij horen. Dat het gewoon PMS is. Dat je er maar mee moet leren leven.

Maar hier is wat de meeste artsen je niet vertellen: wat jij elke maand ervaart, is geen onvermijdelijk lot. Het is een neurochemisch signaal. Jouw hormonen, zoals oestrogeen en progesteron, sturen direct de aanmaak van neurotransmitters in je hersenen: stofjes als serotonine, dopamine en GABA die bepalen hoe jij je voelt, slaapt en denkt. Als die hormonen dalen, dalen die stofjes mee.

In dit blog leggen we precies uit hoe dat werkt, welke klachten daarbij horen en, belangrijker, wat je eraan kunt doen.

Bij Auva Health werken we van binnenuit. Niet door symptomen te onderdrukken, maar door te begrijpen wat er in je lichaam en brein gebeurt, zodat je gericht kunt helen in plaats van blijven compenseren.

Wat zijn PMS klachten precies, en waarom heeft niet elke vrouw er evenveel last van?

Premenstrueel syndroom (PMS) is een verzamelnaam voor lichamelijke en emotionele klachten die optreden in de tweede helft van de menstruatiecyclus, de twee weken voor de menstruatie. Zodra de bloeding begint, verdwijnen de klachten. Dat cyclische patroon is het kenmerk dat PMS onderscheidt van andere klachten.

Onderzoek van Motivaction en WOMEN Inc. laat zien dat 82 procent van de vrouwen die menstrueren last heeft van klachten rondom hun menstruatie. Toch reageert niet elke vrouw even heftig op dezelfde hormonale schommelingen. Dat heeft alles te maken met hoe gevoelig jouw neurochemie is voor die schommelingen.

De vier fases van je cyclus spelen daarin een centrale rol:

•        Menstruatiefase (dag 1 tot 5): oestrogeen en progesteron zijn laag. Vermoeidheid en teruggetrokkenheid zijn normaal. Dit is een fase van rust, niet van presteren.

•        Folliculaire fase (dag 6 tot 13): oestrogeen stijgt. Je voelt je energieker, helderder en positiever. Voor veel vrouwen de beste week van de maand.

•        Ovulatie (dag 14): oestrogeenpiek. Veel vrouwen voelen zich op hun sterkst: zelfverzekerd, scherp en sociaal.

•        Luteale fase (dag 15 tot 28): progesteron stijgt, oestrogeen daalt. In de tweede helft van deze fase beginnen de PMS klachten. De stemmingswisselingen, de vermoeidheid, de prikkelbaarheid.

Het patroon van je klachten volgt je hormonen op de voet. En die hormonen sturen direct jouw neurotransmitters aan.

Hoe bepalen je hormonen je stemming? De rol van serotonine, GABA en dopamine

Geslachtshormonen en neurotransmitters zijn geen gescheiden systemen. Ze werken voortdurend samen. Begrijp je die samenwerking, dan begrijp je ook waarom jij je elke cyclus anders voelt, en waarom dat logisch is, niet raar.

Oestrogeen en serotonine: de verbinding tussen je hormonen en je stemming

Oestrogeen heeft een directe stimulerende werking op de serotonineproductie en verhoogt de gevoeligheid van serotoninereceptoren in je hersenen. Serotonine is de neurotransmitter van emotionele stabiliteit en een positief levensgevoel.

Stijgt oestrogeen, dan stijgt serotonine mee. Je voelt je stabieler, positiever, meer jezelf. Daalt oestrogeen, vlak voor de menstruatie, dan daalt serotonine mee. Het resultaat: PMS somberheid, piekeren, hunkering naar koolhydraten en een verhoogde pijngevoeligheid.

De hunkering naar chocolade of brood voor je menstruatie is geen gebrek aan wilskracht. Het is een fysiologische reactie: je lichaam probeert via voeding de gedaalde serotoninespiegel tijdelijk te compenseren. Jouw lichaam is niet je vijand. Het probeert zichzelf te helpen.

Progesteron en GABA: waarom je voor je menstruatie zo angstig of prikkelbaar kunt zijn

Progesteron, dat na de eisprong stijgt, heeft een kalmerend effect op je hersenen via het GABA-systeem. GABA is de belangrijkste remmende neurotransmitter: het dempt overprikkeling, vermindert angstgevoelens en helpt je ontspannen en slapen.

Zolang progesteron hoog is, werkt dit beschermend. Maar vlak voor de menstruatie daalt progesteron snel. Het kalmerende effect verdwijnt abrupt. Het resultaat: angstgevoelens, slaapproblemen, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen die voor veel vrouwen het meest herkenbare deel van PMS zijn.

Vrouwen met ernstige PMS of PMDD lijken extra gevoelig voor deze plotse daling: hun GABA-systeem reageert heftiger op het wegvallen van het progesteroneffect.

Dopamine: waarom je motivatie voor je menstruatie wegvalt

Oestrogeen ondersteunt ook de dopamineproductie. Dopamine is de neurotransmitter van motivatie, beloning en drive. In de folliculaire fase heb je energie voor nieuwe plannen en productieve dagen. In de luteale fase daalt de dopamineactiviteit mee met het oestrogeen.

Apathie, uitstelgedrag, het gevoel dat alles zwaarder aanvoelt dan normaal. Herkenbaar? Het is geen karakter- of wilskrachtprobleem. Het is neurochemie.

PMS klachten overzicht: herken jij jezelf hierin?

PMS klachten zijn divers en wisselen per vrouw en per cyclus. De meest voorkomende zijn:

Emotionele en mentale klachten

•        Stemmingswisselingen en emotionele labiliteit

•        Prikkelbaarheid of woede-uitbarstingen

•        PMS somberheid of huilbuien

•        Angstgevoelens of panieksymptomen

•        Concentratieproblemen en vergeetachtigheid

•        Gevoel van overweldiging of hopeloosheid

Lichamelijke klachten

•        Vermoeidheid, ook na voldoende slaap

•        Slaapproblemen, moeilijk inslapen of doorslapen

•        Hoofdpijn of migraine

•        Hunkering naar zoet of zout voedsel

•        Gespannen borsten en een opgeblazen gevoel

•        Verhoogde pijngevoeligheid

Heb je de hele maand klachten die alleen verergeren voor de menstruatie? Dan is er mogelijk sprake van PME (premenstruele exacerbatie) in plaats van PMS. Bij echte PMS zijn de klachten na de menstruatie volledig weg.

Wat is het verschil tussen PMS en PMDD?

PMS en PMDD worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze verschillen in ernst.

PMS treft naar schatting 20 tot 40 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd en leidt tot merkbare maar draagbare klachten in de week voor de menstruatie.

PMDD (Premenstruele Dysfore Stoornis) is de zwaardere variant, waarbij de emotionele klachten zo intens zijn dat werk, relaties en dagelijks leven ernstig worden verstoord. PMDD treft 3 tot 8 procent van de vrouwen en wordt erkend als een psychiatrische aandoening.

In beide gevallen spelen verstoringen in het serotonine- en GABA-systeem een centrale rol, en in beide gevallen is er iets aan te doen via voeding, leefstijl en gerichte ondersteuning.

PMS klachten verminderen: wat helpt echt?

Leefstijl en voeding hebben een aantoonbaar effect op de ernst van PMS klachten, omdat ze direct de aanmaak en werking van neurotransmitters beïnvloeden.

Voeding die je serotonine en GABA ondersteunt

•        Tryptofaan (bouwstof voor serotonine): eieren, kalkoen, zalm, havermout, bananen en noten. Combineer met complexe koolhydraten voor betere opname in de hersenen, juist in de luteale fase.

•        Magnesium (ondersteunt GABA en vermindert PMS klachten aantoonbaar): noten, zaden, donkere chocolade, peulvruchten en groene bladgroenten.

•        Vitamine B6 (essentieel voor aanmaak van serotonine en dopamine): kip, vis, aardappelen, bananen en avocado.

•        Omega-3 vetzuren (verbeteren gevoeligheid van serotoninereceptoren): vette vis, lijnzaad, walnoten.

Leefstijl

•        Beweeg regelmatig: lichaamsbeweging stimuleert serotonine en dopamine en vermindert PMS klachten aantoonbaar. Ook lichte beweging zoals wandelen telt.

•        Bescherm je slaap: in de luteale fase herstellen neurotransmitters tijdens de slaap. Houd vaste slaaptijden aan.

•        Beperk alcohol en cafeine: beide verstoren de serotonine- en GABA-balans, juist in de fase waarin je er al gevoeliger voor bent.

•        Verminder stress: chronische stress verhoogt cortisol, dat serotonine verder onderdrukt. Bewuste ontspanning is geen luxe, het is een biologische noodzaak.

Werken aan de oorzaak

Voeding en leefstijl zijn een goede eerste stap. Maar soms zit de disbalans dieper, in je zenuwstelsel, je stresssysteem, je relatie met voeding of je hormonale patroon als geheel. Dat is precies waar begeleiding het verschil maakt.

In het 16-weken programma Door Dik & Dun van Auva Health werken we in vijf fasen aan precies deze lagen: van zenuwstelsel en cortisol naar hormonen, voeding, spijsvertering en uiteindelijk duurzame gedragsverandering. Niet als quick fix, maar als structureel herstel.

Veelgestelde vragen over PMS klachten en hormonen

Waarom heb ik voor mijn menstruatie zo'n slechte stemming?

De daling van oestrogeen in de week voor je menstruatie trekt serotonine mee naar beneden. Serotonine is de neurotransmitter die je emotioneel stabiel houdt. Tegelijkertijd daalt progesteron snel, waardoor het kalmerende effect op je GABA-systeem wegvalt. Die combinatie verklaart waarom veel vrouwen vlak voor hun menstruatie somberder, angstiger of prikkelbaarder zijn.

Is PMS somberheid hetzelfde als een depressie?

Nee. Bij PMS somberheid zijn de klachten direct gekoppeld aan de cyclus: ze beginnen in de luteale fase en verdwijnen zodra de menstruatie op gang komt. Bij een depressie zijn de klachten doorlopend aanwezig, onafhankelijk van de cyclus. Zijn je klachten zo ernstig dat je niet goed kunt functioneren, dan kan er sprake zijn van PMDD. Neem in dat geval contact op met je huisarts.

Wat helpt echt tegen PMS klachten?

Wat het meeste effect heeft verschilt per vrouw, maar wat aantoonbaar werkt: voldoende magnesium en vitamine B6, beperking van alcohol en cafeine in de luteale fase, regelmatige beweging, en stressreductie. Daarnaast kan inzicht in je neurochemie via een test helpen om gerichter te werken.

Hoe weet ik of mijn PMS klachten met mijn neurotransmitters te maken hebben?

Als je klachten een duidelijk cyclisch patroon hebben, vlak voor de menstruatie verergeren en daarna verdwijnen, is de kans groot dat neurotransmitters zoals serotonine en GABA een rol spelen. Een urinetest die de niveaus van deze stofjes meet, kan dit inzichtelijk maken.

Kunnen PMS klachten erger worden met de leeftijd?

Ja. Naarmate de menopauze nadert, neemt de aanmaak van progesteron door de eierstokken geleidelijk af. Hierdoor worden de schommelingen in de luteale fase groter en reageren vrouwen die gevoelig zijn voor die schommelingen heftiger. PMS klachten nemen bij veel vrouwen toe in de perimenopauze.

Wil je weten waar jouw disbalans zit?

Er zijn twee manieren om verder te gaan, afhankelijk van waar je nu staat.

Optie 1: Begin met meten

De Neurotransmitters Totaal-test van Bloedwaardentest.nl meet negen neurotransmitters, waaronder serotonine, dopamine en GABA, via een eenvoudige urinetest die je thuis doet. Geen verwijzing nodig. Zo zie je precies waar jouw neurochemische disbalans zit.

Bekijk de Neurotransmitters Totaal-test

Optie 2: Pak het structureel aan

Herken je jezelf in de klachten die in dit blog beschreven worden, en merk je dat ze al langer je leven beïnvloeden? Dan is de neurotransmittertest een waardevolle eerste stap, maar is begeleiding wat echt het verschil maakt. In het 16-weken programma Door Dik & Dun van Auva Health werken we samen aan jouw zenuwstelsel, hormonen, voeding en gedrag.

Lees meer over het Door Dik & Dun programma

Niet zeker welke stap bij jou past? Doe de gratis quiz op auvahealth.com en ontdek waar je nu staat.

Disclaimer

Dit artikel is geschreven ter informatie en vervangt geen medisch advies. Bij ernstige PMS klachten of vermoeden van PMDD raden wij aan contact op

te nemen met een huisarts of gynaecoloog.