Je huid heeft een dagstand en een nachtstand
Bijgewerkt op: 18 uur geleden
Toen ik nog als schoonheidsspecialiste werkte, kende ik de verschillen tussen huidtypes en wist ik welk ingrediënt waarvoor was. Ik heb honderden gezichten behandeld. Toch wist ik iets niet: dat je huid overdag anders werkt dan 's nachts. Ze volgt een eigen biologische klok die in elke huidcel zit.
Ik las er pas een paar jaar geleden voor het eerst over, in een studie. Daarna ben ik in de wetenschap erachter gedoken. Als ik dit als schoonheidsspecialiste niet wist, weten de meeste vrouwen het waarschijnlijk ook niet. Terwijl het veel verklaart, bijvoorbeeld waarom je huid er na een paar slechte nachten grauw uitziet en waarom stress zo zichtbaar wordt in je gezicht.
Inmiddels doe ik geen gezichtsbehandelingen meer en werk ik als orthomoleculair therapeut. Hoe ik de huid zie als spiegel van wat er binnenin gebeurt, schreef ik eerder. Dit verhaal over de dag- en nachtstand past daar precies bij.
Wat zijn klokgenen?
Dat levende wezens een klok in zich hebben, ontdekte een Franse sterrenkundige al in 1729. Jean-Jacques d'Ortous de Mairan zag dat zijn mimosaplant overdag de blaadjes opende en ze 's avonds weer sloot. Uit nieuwsgierigheid zette hij de plant in een donkere kast. De blaadjes gingen gewoon door met openen en sluiten, op hetzelfde ritme, zonder ook maar een straaltje zon. De plant had de klok dus in zichzelf. Het duurde nog bijna drie eeuwen voordat we begrepen hoe dat werkt. In 2017 kregen drie onderzoekers er de Nobelprijs voor, na jarenlang werk met fruitvliegjes.
Ook in bijna elke cel van jouw lichaam zit zo'n klokje. Het gaat om een groepje genen met namen als CLOCK, BMAL1, PER en CRY. Samen vormen ze een kringloop die ongeveer 24 uur duurt. Overdag zetten ze bepaalde processen aan en andere uit. 's Nachts draaien ze dat om.
De hoofdklok zit in je hersenen, vlak boven de plek waar je oogzenuwen elkaar kruisen. Die klok wordt elke ochtend gelijkgezet door het daglicht dat via je ogen binnenkomt. Van daaruit gaan signalen naar de rest van je lichaam, onder andere via je cortisolritme en via melatonine.
Je huid heeft daarnaast haar eigen klokken. Onderzoek laat zien dat vrijwel alle huidcellen er een hebben: de cellen in de bovenste huidlaag, de cellen die collageen maken, je pigmentcellen en zelfs je haarzakjes. Ze volgen allemaal hun eigen dagritme, afgestemd op de hoofdklok.
Overdag staat je huid op beschermen
Overdag staat je huid vooral in de beschermstand. Dat is ook nodig, want dan komt er het meest op haar af: uv-straling, vervuiling, wind, bacteriën en wrijving.
Je talgklieren maken rond het middaguur het meeste talg aan. Dat vormt een natuurlijk beschermlaagje op je huid. Ook de afweer in je huid staat overdag scherper, net als de systemen die schade door uv-straling opvangen.
's Nachts schakelt ze over op herstel
's Nachts hoeft je huid geen uv of vervuiling af te weren. Wel verandert er van alles. Je huid wordt 's avonds warmer, verliest meer vocht en maakt minder talg aan. Daarover lees je verderop meer. Melatonine, het hormoon waar je slaperig van wordt, doet ook iets in je huid. In onderzoek met menselijke huidcellen vangt het vrije radicalen weg, de schadelijke deeltjes die uv-straling en vervuiling overdag achterlaten. Je huid maakt zelfs zelf melatonine aan.
Wat ik in de behandelstoel zag
Achteraf begrijp ik veel van wat ik toen zag. Vrouwen die in een drukke periode zaten of slecht sliepen, hadden vaak een doffere en gevoeligere huid. Ze werden sneller rood van een behandeling en het herstel duurde langer. We gaven dan een extra serum of een kalmerend masker mee. Dat hielp een beetje, maar de oorzaak lag ergens anders. Hun huid kreeg 's nachts gewoon te weinig kans om te herstellen.
Waarom je slechte slaap kunt zien
Als je huid 's nachts herstelt, is het logisch dat je slechte slaap kunt zien. Daar is onderzoek naar gedaan. In een studie bij zestig vrouwen werden goede en slechte slapers met elkaar vergeleken. De slechte slapers hadden meer tekenen van huidveroudering en een zwakkere huidbarrière. Na een kleine beschadiging herstelde hun huid ook minder goed. Na drie dagen was de barrière bij de goede slapers dertig procent beter hersteld. Roodheid na uv-straling trok bij hen ook sneller weg.
Het is een kleine studie, dus ik zou er niet te veel uit afleiden. Wel past het bij alles wat we weten over de klok in je huid.
Wat stress met de klok van je huid doet
Je cortisolritme is een van de belangrijkste signalen waarmee je hoofdklok de rest van je lichaam aanstuurt. 's Ochtends is cortisol normaal gesproken hoog, zodat je wakker en alert wordt. In de loop van de dag zakt het weg. 's Avonds is het laag, zodat melatonine het kan overnemen.
Bij langdurige stress raakt dat ritme in de war. Cortisol blijft 's avonds te hoog of de ochtendpiek vlakt af. Hoe dat werkt, lees je in Cortisol en slaap. Voor je huid is dat verwarrend. Het is avond, maar je lichaam doet alsof het nog dag is. De nachtstand komt dan later en minder diep op gang. Zit je al lang in de stressemmer, dan zie je dat vaak terug als je in de spiegel kijkt.
Ook je hormonen spelen mee. Bij hormonale acne zie je hoe sterk je huid reageert op veranderingen binnenin. Het ritme van je huid hangt dus samen met de rest van je lichaam.
Wat dit betekent voor je huidverzorging
Als je weet dat je huid twee standen heeft, valt je routine ineens op zijn plek. Met een dagcrème en een nachtcrème werk je gewoon mee met je biologie.
Overdag ondersteun je de beschermstand. Daar passen een antioxidant zoals vitamine C en vooral SPF bij. SPF is het best onderzochte middel tegen huidveroudering dat we hebben. In een Australische studie van ruim vier jaar had wie elke dag smeerde 24 procent minder huidveroudering dan wie dat af en toe deed.
's Avonds ondersteun je de herstelstand. Daar hoort retinol bij, het best onderbouwde ingrediënt voor huidvernieuwing. Retinol breekt af in daglicht, dus het hoort sowieso in je avondroutine. Smeer 's ochtends wel altijd SPF, zodat je beschermt wat je 's nachts opbouwt.
Je huid verliest 's avonds en 's nachts ook meer vocht. In de beautywereld noemen we dat TEWL, transepidermaal waterverlies: vocht dat ongemerkt via je huid verdampt. Dat komt doordat je lichaam zich klaarmaakt voor de slaap. Om je kerntemperatuur te laten dalen, gaan de bloedvaatjes in je huid wijder openstaan en geef je warmte af via je huid. Je huid wordt warmer en verdampt meer vocht. Tegelijk maak je 's avonds minder talg aan, waardoor je natuurlijke beschermlaagje dunner is. Een rijkere crème met bijvoorbeeld ceramiden helpt je huid om juist dan vocht vast te houden.
Toch zit de meeste winst in hoe je dag en avond eruitzien. Daglicht in de ochtend zet je klok gelijk. Een rustige avond waarin je zenuwstelsel echt kan landen, helpt je lichaam genoeg melatonine te maken. En genoeg slaap geeft je huid de uren die ze nodig heeft. Ook magnesium kan daarbij helpen, zoals je leest in Magnesium voor vrouwen.
Tot slot
Wat mij in dit onderzoek het meest raakt, is dat je er anders door naar je huid gaat kijken. We zijn gewend om haar van buitenaf te repareren met weer een nieuw serum of een nieuwe crème. Je huid is ook een orgaan met een eigen ritme, dat luistert naar je slaap, je stress en het licht dat je ziet. Ziet je huid er na een zware periode dof uit, dan heeft ze 's nachts waarschijnlijk te weinig ruimte gekregen om te herstellen. Daar kun je gelukkig van binnenuit en van buitenaf iets aan doen.
Veelgestelde vragen
Heeft je huid echt een biologische klok?
Ja. Vrijwel alle huidcellen hebben eigen klokgenen, zoals CLOCK, BMAL1, PER en CRY. Die sturen een dagritme in onder andere celdeling, herstel van dna-schade, talgproductie en afweer. De klok in je huid wordt afgestemd op de hoofdklok in je hersenen, die elke ochtend door daglicht wordt gelijkgezet.
Is een nachtcrème echt anders dan een dagcrème?
Dat hangt van het product af, maar het idee erachter klopt. Overdag heeft je huid vooral bescherming nodig, zoals antioxidanten en SPF. 's Avonds passen herstellende ingrediënten zoals retinol en een rijkere textuur beter, omdat je huid dan herstelt en meer vocht verliest. Retinol hoort sowieso 's avonds, omdat het afbreekt in licht.
Ziet mijn huid er echt slechter uit door slecht slapen?
Onderzoek wijst die kant op. In een studie bij zestig vrouwen hadden slechte slapers meer tekenen van huidveroudering en een zwakkere huidbarrière. Hun huid herstelde ook trager na beschadiging en uv. Het is een kleine studie die een verband laat zien, maar het past bij wat we weten over herstel tijdens de nacht.
Wat doet stress met mijn huid?
Langdurige stress ontregelt je cortisolritme. Cortisol hoort 's avonds laag te zijn, zodat je lichaam en je huid kunnen overschakelen naar herstel. Blijft cortisol hoog, dan komt die nachtstand later en minder diep op gang. Veel vrouwen zien dat terug als een doffe, gevoelige of onrustige huid.
Moet ik SPF gebruiken als ik de hele dag binnen zit?
Uvb, de straling waarvan je verbrandt, komt nauwelijks door glas. Uva, waardoor je huid veroudert, komt wel door glas. Zit je niet bij een raam, dan is één keer smeren in de ochtend genoeg. Zit je de hele dag naast een raam, dan is opnieuw aanbrengen zinvol.
Bronnen
Dit blog is gebaseerd op onder meer het werk van Wu en collega's (PNAS, 2018) over de klok in menselijke huid, het overzichtsartikel van Matsui en collega's (International Journal of Molecular Sciences, 2016) over biologische ritmes in de huid, het werk van Slominski en collega's over melatonine in menselijke huidcellen, de slaapstudie van Oyetakin-White en collega's (Clinical and Experimental Dermatology, 2015) en de SPF-studie van Hughes en collega's (Annals of Internal Medicine, 2013).
Deze blog is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Heb je huidklachten die aanhouden of snel veranderen, laat ze dan beoordelen door je huisarts of dermatoloog. Gebruik retinol niet tijdens zwangerschap of borstvoeding zonder overleg.
Benieuwd wat jouw huid je vertelt?
Herken je een huid die moe, gevoelig of onrustig is, en vermoed je dat er meer achter zit dan de verkeerde crème? In een gratis kennismakingsgesprek van een kwartier kijken we samen wat er bij jou speelt en welke begeleiding past. In de coaching app vind je daarna ademhalingsoefeningen en begeleide meditaties die je avonden rustiger maken. Met dagelijkse check-ins zie je hoe je slaap en stress zich ontwikkelen.
Opmerkingen