Hashimoto en vermoeidheid: de ferritine-schildklier verbinding die bijna niemand legt

Kelly Vos
4 dagen geleden
5 minuten om te lezen

Bij vrouwen met Hashimoto die ondanks goede schildklierwaarden nog steeds moe zijn, is ferritine bijna nooit gemeten. De verbinding werkt twee kanten op: laag ferritine vermindert de activiteit van thyroperoxidase en de T4-naar-T3 conversie, waardoor schildkliermedicatie minder effectief werkt. Tegelijkertijd verhoogt de chronische ontsteking van Hashimoto hepcidine, wat de ijzeropname blokkeert en ferritine sneller laat dalen.

Ze slikt al jaren levothyroxine. Haar TSH is netjes. Haar arts is tevreden. En toch is de vermoeidheid er nog, elke dag, de hele dag. Ze heeft het uitgelegd, ze heeft gevraagd om aanpassing van de medicatie, ze heeft een tweede mening gevraagd. Telkens hetzelfde antwoord: de waarden zijn goed.

Wat niemand heeft gemeten, is haar ferritine.

Wat ik in mijn praktijk zie, is dat vrouwen met Hashimoto die ik spreek bijna allemaal hetzelfde verhaal hebben: hun TSH is normaal, hun arts is tevreden, en toch zijn ze moe. Als ik dan vraag of er ooit ferritine gemeten is, is het antwoord bijna altijd nee. De verbinding tussen ijzer en schildklierfunctie is biologisch direct, maar wordt in de reguliere zorg zelden gelegd.

Waarom zien twee vakgebieden deze verbinding niet?

Schildklierartsen kijken naar TSH, T4 en TPO-antistoffen. Zij denken zelden aan ferritine. Hematologisch ingestelde artsen kijken naar hemoglobine en ferritine. Zij denken zelden aan de schildklier.

Maar de twee systemen zijn biochemisch diep verbonden. IJzer is nodig voor thyroperoxidase, het enzym dat schildklierhormoon aanmaakt. IJzer is ook nodig voor de omzetting van T4 naar actief T3. En de chronische ontsteking die kenmerkend is voor Hashimoto, verhoogt hepcidine, dat de ijzeropname blokkeert, waardoor ferritine sneller daalt bij vrouwen met Hashimoto dan bij vrouwen zonder.

Dat is geen toeval. Dat is een mechanistische verbinding waarbij de ene aandoening de andere actief verslechtert.

Hoe verslechtert laag ferritine de schildklierfunctie?

Thyroperoxidase is een ijzerafhankelijk enzym. Het is verantwoordelijk voor de jodiumoxidatie en de koppeling van jodiumatomen aan tyrosine, de stap die leidt tot de aanmaak van T4. Bij een laag ferritine werkt dit enzym minder efficiënt, wat de T4-productie direct vermindert.

De tweede stap, de omzetting van T4 naar actief T3, verloopt via deiodinase-enzymen. Ook deze zijn gevoelig voor de ijzerstatus. Bij een laag ferritine verloopt de T4-naar-T3 conversie minder goed. Het gevolg: minder actief schildklierhormoon beschikbaar in de weefsels, ook als TSH normaal is.

Dit verklaart een patroon dat veel vrouwen met Hashimoto herkennen: TSH is genormaliseerd door de medicatie, maar de klachten, vermoeidheid, hersenmist, traagheid, zijn niet verdwenen. Als ferritine tegelijk laag is, is dat een directe biologische verklaring voor de aanhoudende klachten ondanks een adequate medicatiedosis.

Hoe verslechtert Hashimoto de ijzerstatus?

De omgekeerde richting is minstens even relevant. Hashimoto is een chronische auto-immuunaandoening met aanwezige ontsteking. Chronische ontsteking activeert hepcidine, een hormoon dat de ijzeropname in de darm blokkeert. Dit is een evolutionair mechanisme: bacteriën hebben ijzer nodig om te groeien, en door ijzer te beperken probeert het lichaam infecties te remmen.

Bij Hashimoto is er geen infectie maar wel chronische immuunactivering. Het hepcidinesignaal is structureel verhoogd. Het gevolg: minder ijzeropname, snellere daling van de ferritinereserves, ook bij adequate voeding.

Vrouwen met Hashimoto die menstrueren, lopen extra risico. Het maandelijkse ijzerverlies via de menstruatie wordt onvoldoende gecompenseerd door een verminderde opname. Het resultaat is een ferritine dat geleidelijk daalt zonder dat er een acuut probleem zichtbaar is in het hemoglobine.

Wat moet je meten en hoe interpreteer je het?

Bij elke vrouw met Hashimoto en aanhoudende vermoeidheid ondanks geoptimaliseerde schildkliermedicatie is ferritine een logische aanvullende meting. Niet alleen hemoglobine, maar specifiek ferritine, en bij voorkeur ook transferrine en transferrinesaturatie.

De beoordeling van ferritine bij Hashimoto vraagt extra aandacht. Bij actieve ontsteking kan ferritine kunstmatig verhoogd zijn, omdat ferritine ook omhoog gaat bij ontsteking, los van de werkelijke ijzerreserve. Een ferritine van 40 ng/mL bij iemand zonder ontsteking is anders te interpreteren dan een ferritine van 40 ng/mL bij iemand met actieve TPO-antistoffen en verhoogde CRP. In het laatste geval kan de werkelijke ijzerreserve lager zijn dan de ferritinewaarde suggereert.

CRP meten naast ferritine geeft context. Als CRP verhoogd is, is de ferritinewaarde minder betrouwbaar als maat voor de ijzerreserve.

Hoe pak je Hashimoto en laag ferritine tegelijk aan?

Als zowel Hashimoto als een laag ferritine aanwezig zijn, is het aanpakken van beide tegelijk effectiever dan het behandelen van alleen de schildklier.

Ferritine aanvullen via supplementen vraagt om aandacht voor de hepcidinerelevantie. Bij actieve ontsteking wordt ijzer minder goed opgenomen. Liposomaal ijzer of ijzerbisglycinate worden beter verdragen en zijn bij hoge hepcidine mogelijk effectiever dan standaard ijzersulfaat. Vitamine C bij de inname verbetert de opname.

Het aanpakken van de ontsteking van Hashimoto ondersteunt indirect het ferritineherstel door hepcidine te verlagen. Voedingsinterventies die de auto-immuunactiviteit verminderen, zijn daarmee ook ijzerstrategieën.

Veelgestelde vragen

Waarom ben ik nog steeds moe ondanks mijn schildkliermedicatie?

Er zijn meerdere mogelijke oorzaken, waarvan laag ferritine er een is. Andere oorzaken zijn onvoldoende T4-naar-T3 conversie, hoog cortisol, slaapproblemen, vitamine D-tekort of magnesiumtekort. Een uitgebreider bloedpanel dat verder gaat dan TSH alleen kan helpen bij het identificeren van de oorzaak.

Moet ik ferritine laten meten als ik Hashimoto heb?

Ja, zeker als je vermoeidheidsklachten houdt ondanks geoptimaliseerde medicatie. Vraag je arts om ferritine, en als er tekenen zijn van actieve ontsteking zoals verhoogde TPO-antistoffen of verhoogde CRP, ook om transferrinesaturatie voor een completer beeld.

Hoe hoog moet mijn ferritine zijn bij Hashimoto?

De functionele drempelwaarden die in de orthomoleculaire en functioneel geneeskundige praktijk worden aangehouden, liggen rond de 70 tot 100 ng/mL voor optimale schildklierfunctie. Bij Hashimoto en actieve ontsteking is ferritine moeilijker te interpreteren zonder CRP en transferrinesaturatie als context.

Kan ik tegelijk ijzer supplementeren en schildkliermedicatie gebruiken?

Ja, maar niet tegelijk. IJzer bindt aan levothyroxine in de darm en vermindert de opname van de medicatie aantoonbaar. Neem ijzersupplementen minstens twee uur na of vier uur voor de schildkliermedicatie. Dit is een veelgemiste interactie die de effectiviteit van de medicatie sterk kan verlagen.

Verbetert mijn schildklierfunctie als ik mijn ferritine aanvul?

Bij vrouwen bij wie laag ferritine bijdraagt aan verminderde TPO-werking of T4-T3 conversie, kan het verbeteren van de ijzerstatus de schildklierfunctie ondersteunen. Het is geen garantie, maar het is een mechanisme dat in de praktijk bij een deel van de vrouwen een merkbaar effect heeft.

Heeft de combinatie van Hashimoto en laag ferritine invloed op de diagnose?

Ja. Vermoeidheid bij laag ferritine en bij Hashimoto ziet er klinisch hetzelfde uit. Als ferritine niet wordt gemeten, wordt alles als Hashimoto-klacht behandeld. Als het ferritine laag blijkt, heeft de behandeling een extra ingang die de klachten kan verminderen los van de schildkliermedicatie.

Gebaseerd op onderzoek naar de wisselwerking tussen ijzerstatus en schildklierfunctie: Beard, J.L. et al. (Iron deficiency alters thyroid hormone metabolism, 1990), Zimmermann, M.B. et al. (Effect of iron supplementation on thyroid function in iron-deficient women, 2002), Ganz, T. (Hepcidin and iron regulation, 2011), en Soliman, A.T. et al. (Serum ferritin and thyroid hormones, 2017).

Wil je weten of jouw vermoeidheid te maken heeft met ferritine of schildklier?

De Auva Health Check meet ferritine en schildklierwaarden standaard samen, zodat het volledige beeld zichtbaar wordt. Na de check bespreek ik met je mee wat de uitslag betekent voor jouw klachten.